Dây Can Nhiệt Là Gì? Cấu Tạo, Chất Liệu Và Các Loại Phổ Biến

Dây Can Nhiệt Là Gì? Các Loại Dây Can Nhiệt Công Nghiệp

Dây can nhiệt là gì? Đây là cách gọi phổ biến của cảm biến nhiệt độ dạng dây sử dụng cặp nhiệt điện (thermocouple), thường được lắp trong lò nung, máy ép nhiệt và các thiết bị công nghiệp. Tùy từng loại K, J, T, S hoặc R, dây can nhiệt có thể được chế tạo từ hợp kim niken, đồng, sắt hoặc kim loại quý như bạch kim, rhodium. Tuy nhiên, dây can nhiệt và dây bù can nhiệt không hoàn toàn giống nhau. Bài viết dưới đây Vua Phế Liệu sẽ giúp bạn hiểu rõ cấu tạo, chất liệu, nguyên lý hoạt động và các loại dây thường gặp.

Dây can nhiệt là gì?

Dây can nhiệt là tên gọi thường dùng để chỉ cảm biến cặp nhiệt điện dạng dây hoặc đầu dò nhiệt độ. Bộ phận này sử dụng hai dây dẫn có đặc tính nhiệt điện khác nhau, được nối tại điểm đo để tạo ra tín hiệu điện áp liên quan đến chênh lệch nhiệt độ.

Tín hiệu được truyền đến đồng hồ hoặc bộ điều khiển, giúp theo dõi nhiệt độ trong quá trình vận hành máy móc.

Trên thị trường, người sử dụng dây can nhiệt thường gặp ba thuật ngữ dễ nhầm lẫn:

Thuật ngữ Chức năng
Dây can nhiệt (thermocouple) Cảm nhận nhiệt độ và tạo tín hiệu điện áp nhiệt điện
Dây bù can nhiệt, dây bù nhiệt Kết nối cảm biến thermocouple với thiết bị đo bằng cặp dây có đặc tính nhiệt điện phù hợp
Dây cảm biến Pt100 Kết nối cảm biến nhiệt điện trở RTD, hoạt động theo nguyên lý thay đổi điện trở

Dây nối dài thermocouple thường có ký hiệu X, chẳng hạn KX; dây bù có thể mang ký hiệu C, như KC. Hai loại được sản xuất theo yêu cầu vật liệu và đặc tính nhiệt điện khác nhau.

Vì vậy, khi lựa chọn hoặc phân loại, cần xác định đó là phần tử cảm biến, dây nối dài hay dây bù, thay vì chỉ dựa vào tên gọi chung “dây can nhiệt”.

so sánh dây can nhiệt dạng cặp nhiệt điện, dây bù can nhiệt và cảm biến nhiệt điện trở Pt100.

Dây can nhiệt, dây bù can nhiệt và cảm biến Pt100 có chức năng, cấu tạo và nguyên lý hoạt động khác nhau.

Cấu tạo, chất liệu và nguyên lý hoạt động của dây can nhiệt

Một cảm biến can nhiệt dạng dây thường gồm hai dây dẫn nhiệt điện, mối nối đo nhiệt độ, lớp cách điện và có thể có vỏ bảo vệ. Tùy thiết kế, cảm biến còn được trang bị đầu nối hoặc dây dẫn kéo dài đến bộ điều khiển.

Dây can nhiệt làm bằng chất liệu gì?

Vật liệu chế tạo phụ thuộc vào loại cặp nhiệt điện:

  • Loại K: Sử dụng hợp kim niken – crom và hợp kim niken – nhôm.
  • Loại J: Gồm sắt và hợp kim đồng – niken.
  • Loại T: Gồm đồng và hợp kim đồng – niken.
  • Loại S, R: Sử dụng bạch kim kết hợp với hợp kim bạch kim – rhodium.
  • Loại B: Sử dụng hai hợp kim bạch kim – rhodium với thành phần khác nhau.

Ngoài lõi cảm biến, sản phẩm có thể chứa vỏ inox, lớp cách điện bằng sợi thủy tinh, gốm hoặc vật liệu polymer chịu nhiệt.

Đặc biệt, không phải toàn bộ dây can nhiệt đều làm từ một loại kim loại. Phần tử đo, dây nối, lớp bảo vệ và dây bù có thể có thành phần hoàn toàn khác nhau.

Nguyên lý hoạt động của dây can nhiệt

Dây can nhiệt hoạt động dựa trên hiệu ứng Seebeck. Khi có sự chênh lệch nhiệt độ giữa điểm đo và điểm tham chiếu, mạch cặp nhiệt điện tạo ra sức điện động nhiệt điện.

Thiết bị đo tiếp nhận tín hiệu điện áp này, kết hợp thông tin về nhiệt độ điểm tham chiếu để xác định nhiệt độ tại đầu cảm biến.

Ví dụ, trong máy ép nhiệt, cảm biến loại K có thể đo nhiệt độ bàn ép để bộ điều khiển điều chỉnh quá trình gia nhiệt.

Cần phân biệt: dây can nhiệt dùng để đo nhiệt độ, không phải dây điện trở dùng để tạo nhiệt.

Các loại dây can nhiệt phổ biến hiện nay

Dây can nhiệt được phân loại dựa trên vật liệu của hai nhánh cặp nhiệt điện và đặc tính đo nhiệt độ. Các loại phổ biến gồm K, J, T, E, N, S, R và B.

Loại Thành phần phần tử đo Ứng dụng thường gặp
K Niken – crom / niken – nhôm Máy ép nhiệt, lò sấy, thiết bị gia nhiệt
J Sắt / đồng – niken Máy móc, thiết bị nhiệt công nghiệp
T Đồng / đồng – niken Thiết bị lạnh, đo nhiệt độ thấp
E Niken – crom / đồng – niken Hệ thống đo nhiệt độ công nghiệp
N Hợp kim nền niken chứa crom, silic Thiết bị đo nhiệt độ cao phù hợp
S Bạch kim – 10% rhodium / bạch kim Lò nung, thiết bị đo nhiệt độ cao
R Bạch kim – 13% rhodium / bạch kim Lò công nghiệp, hệ thống đo nhiệt
B Bạch kim – 30% rhodium / bạch kim – 6% rhodium Thiết bị đo nhiệt độ rất cao

Lưu ý: Bảng thể hiện thành phần tiêu biểu của phần tử cặp nhiệt điện, không phải thành phần của mọi loại dây bù hoặc dây nối tương ứng.

dây can nhiệt loại K, J, T, S, R, B và thành phần kim loại của phần tử đo.

Vật liệu phần tử đo của dây can nhiệt thay đổi theo từng loại, từ hợp kim niken, đồng, sắt đến bạch kim và rhodium trong những cảm biến chuyên dụng.

Dây can nhiệt loại K

Loại K là một trong những loại thermocouple thông dụng trong công nghiệp, được sử dụng ở máy ép nhiệt, máy ép nhựa, lò sấy và nhiều thiết bị gia nhiệt.

Phần tử đo gồm hai nhánh hợp kim nền niken. Đây cũng là lý do khi phân loại vật liệu cũ, không nên mặc định dây can nhiệt loại K là dây đồng thông thường.

Ngoài cảm biến loại K hoàn chỉnh còn có dây nối dài KX và dây bù tương thích, cần phân biệt đúng chức năng khi sử dụng.

Dây can nhiệt loại S, R và B

Điểm đặc biệt của ba loại này là phần tử đo sử dụng bạch kim (Pt) và hợp kim bạch kim – rhodium (Pt–Rh).

Chúng thường được dùng trong những ứng dụng đo nhiệt độ cao có yêu cầu kỹ thuật phù hợp.

Tuy nhiên, dây bù kết nối cảm biến S, R hoặc B không nhất thiết chứa bạch kim hay rhodium. Khi xác định thành phần kim loại, phải kiểm tra đúng phần tử cảm biến thay vì suy đoán từ tên loại dây.

Ứng dụng của dây can nhiệt và thường được lấy từ đâu?

Dây can nhiệt xuất hiện trong nhiều thiết bị cần đo và kiểm soát nhiệt độ liên tục.

Thiết bị Ứng dụng
Lò nung, lò nhiệt luyện Theo dõi nhiệt độ trong quá trình gia nhiệt
Máy ép nhiệt Đo nhiệt độ bàn ép
Máy ép nhựa, máy đùn nhựa Giám sát các vùng gia nhiệt
Lò sấy công nghiệp Kiểm soát nhiệt độ sấy
Dây chuyền sản xuất Cung cấp tín hiệu nhiệt độ cho bộ điều khiển

Tùy thiết kế, những thiết bị này có thể sử dụng thermocouple, Pt100 hoặc công nghệ cảm biến khác.

Dây can nhiệt lấy ở đâu?

Nếu cần mua mới, người dùng có thể tìm tại các đơn vị cung cấp cảm biến nhiệt và thiết bị đo lường công nghiệp.

Đối với dây can nhiệt cũ, nguồn phát sinh thường gồm:

  • Cảm biến thay thế khi bảo trì nhà máy.
  • Dây nhiệt độ tháo từ lò nung, máy ép nhiệt hoặc thiết bị gia nhiệt.
  • Máy móc, dây chuyền sản xuất ngừng hoạt động.
  • Linh kiện công nghiệp tồn kho hoặc hàng thanh lý.

Khi thu hồi dây can nhiệt đã qua sử dụng, nên giữ lại ký hiệu loại cảm biến, thông số kỹ thuật và phân loại riêng từng nhóm vật liệu.

Không nên tháo cảm biến khi thiết bị còn nóng, đang hoạt động hoặc chưa được cách ly khỏi nguồn năng lượng.

Các mẫu dây can nhiệt cũ và đầu dò nhiệt độ công nghiệp được tập kết để kiểm tra, phân loại vật liệu.

Dây can nhiệt cũ cần được xác định đúng loại cảm biến và thành phần vật liệu trước khi phân loại, đánh giá giá trị thu hồi.

Câu hỏi thường gặp về dây can nhiệt

Dây can nhiệt loại K và cảm biến Pt100 khác nhau thế nào?

Dây can nhiệt loại K là cặp nhiệt điện, tạo ra tín hiệu điện áp liên quan đến chênh lệch nhiệt độ.

Trong khi đó, Pt100 là cảm biến nhiệt điện trở RTD, sử dụng phần tử platinum có điện trở danh định 100 ohm tại 0°C.

Pt100 có thể sử dụng cấu hình 2, 3 hoặc 4 dây. Trong đó, đấu nối 3 dây giúp thiết bị đo tương thích bù ảnh hưởng điện trở dây dẫn trong những điều kiện phù hợp.

Vì vậy, Pt100 3 dây không phải can nhiệt loại K và không thể tự ý thay thế trực tiếp nếu bộ điều khiển không hỗ trợ.

Dây can nhiệt loại S có chứa bạch kim không?

Có, phần tử đo của cặp nhiệt điện loại S tiêu chuẩn sử dụng bạch kim và hợp kim bạch kim chứa 10% rhodium.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ bộ cảm biến đều chứa kim loại quý. Vỏ bảo vệ, đầu nối và dây bù có thể được chế tạo từ các vật liệu khác.

Muốn xác định giá trị kim loại bên trong, cần kiểm tra đúng phần tử đo, thành phần và khối lượng thực tế.

Dây can nhiệt giá bao nhiêu?

Giá bán dây can nhiệt phụ thuộc vào loại K, J, S hoặc R, chất liệu, chiều dài, cấu tạo đầu dò, khả năng chịu nhiệt và nhà cung cấp.

Dây bù can nhiệt bán theo mét có giá khác với một cảm biến hoàn chỉnh. Đầu dò sử dụng bạch kim – rhodium cũng có cấu tạo và chi phí khác với loại K thông thường.

Vì vậy, cần kiểm tra mã sản phẩm và thông số trước khi hỏi giá. Không nên dùng giá thiết bị mới để suy ra giá trị vật liệu phế liệu.

Dây can nhiệt cũ có tái chế và thu hồi kim loại được không?

Nhiều loại dây can nhiệt đã qua sử dụng có thể được phân loại để thu hồi kim loại, tùy thành phần và tình trạng thực tế.

Chẳng hạn, phần tử đo loại K chứa hợp kim nền niken, còn một số cảm biến loại S, R và B có sử dụng vật liệu bạch kim – rhodium.

Tuy nhiên, không thể xác định thành phần hoặc giá trị thu hồi chỉ bằng màu sắc bên ngoài. Cần phân biệt lõi cảm biến, dây bù, vỏ kim loại và lớp cách điện.

Đối với vật tư công nghiệp cần thanh lý, khách hàng có thể tham khảo thêm thông tin về dịch vụ thu mua phế liệu hợp kim tạiPhế Liệu Hồng Phát để hiểu thêm về cách phân loại các vật liệu.

Kết luận

Dây can nhiệt là thiết bị quan trọng trong hệ thống đo và kiểm soát nhiệt độ công nghiệp. Tùy loại K, J, T, S, R hoặc B, phần tử cảm biến có thể chứa hợp kim niken, đồng, sắt, bạch kim và rhodium.

Hiểu rõ cấu tạo, chất liệu và sự khác biệt giữa dây can nhiệt, dây bù và Pt100 giúp lựa chọn thiết bị phù hợp, đồng thời hỗ trợ nhận biết, phân loại và thu hồi vật liệu công nghiệp chính xác hơn.

♻Phế Liệu Hồng Phát

Thu Mua Dây Can Nhiệt Cũ

Phế Liệu Hồng Phát tiếp nhận thu mua dây can nhiệt cũ,
dây can nhiệt loại K, S, R và các loại dây hợp kim
công nghiệp. Gửi hình ảnh, số lượng để được tư vấn
và báo giá theo thực tế.


☎   Gọi điện ngay


✉   Nhắn tin Zalo

Hotline / Zalo: 0337 947 343

Hotline 0337947343 Zalo Chat Bảng giá